Translate

19 Haziran 2012 Salı

Raket ve top

Kitabımı okumaya başladığımı söylemiştim. Adı Thinking, Fast and Slow. (Yani Hızlı ve Yavaş Düşünmek.) Çok çok çok ilginç. Tabii eğer beynin nasıl işlediği ilginizi çekiyorsa. Zihnin nasıl her an, hiç durmadan, biz farkında bile olmadan (buraya dikkat, tekrar ediyorum: biz farkında bile olmadan) sürekli olarak çevreyi incelediğini, bizi güvensiz ortamlardan hızla uzaklaştırıp tanıdık, güvenli, bildik ortamlara doğru sürüklediğini; içimizde Sistem 1 ve Sistem 2 adı verilen ve farklı özelliklere sahip mekanizmaların işlediğini; Sistem 1'in nasıl her daim uyanık ve fakat zora gelince yanılmaya açık, Sistem 2'nin nasıl tembel fakat daha üst düzey problemleri çözebilir olduğunu anlıyorsunuz okudukça.

Buyrun size bir soru. Bu sorunun cevabı ve cevaba ulaşırken kullandığınız yöntemler sizin kendi içinizdeki Sistem 1 ve Sistem 2'nizle olan ilişkinizi ortaya koyacak. Cevabı en sonda vereceğim fakat önce soruyu çözmeye çalışın ve bunu yaparkenki düşüncelerinizi farkedin. (Aşağıya direkt gitmemeniz ve göz ucuyla cevabı görememeniz için iki görsel ekliyorum.) Soru şöyle:

Bir raket ve topun birlikte fiyatı 1.10 lira. Raket toptan 1 lira daha pahalı. Top kaç para?

Raket ve top
(Kaynak: Wikimedia Commons)



Tarihin zamana karşı zaferi. Vatikan duvar freskosu
(Kaynak: Wikimedia Commons)

Sorunun cevabı beş kuruş. Sağlaması da şöyle: Top beş kuruş ve raket ondan bir lira fazla ise, raket bir lira beş kuruş eder. İkisinin toplamı da bir lira on kuruş. Halbuki topa on kuruş dediyseniz raketin bir lira on kuruş etmesi gerekir; o zaman da ikisinin toplamı bir lira yirmi kuruş eder ki sorunun kendisi ikisinin toplamının bir lira on kuruş olduğunu söylüyor en başta.

Kitaba göre insanların hemen hemen  hepsinin ilk aklına gelen cevap topun 10 kuruş olduğuymuş. Bu da aşinalık ilkesinden yola çıkan Sistem 1'in cevabıymış. Bazı insanlar pat! diye 10 kuruş derken, bazıları da "bu soru bu kadar kolay olamaz, bunda bir iş var" diyerek Sistem 2'lerini aktive ederlermiş. Siz soruyu okuduktan hemen sonra ne yaptınız? Ne düşündünüz? İlk "10 kuruş" düşüncesi aklınıza geldikten sonra bunda ısrar edip hemen aşağıya inip cevaba mı baktınız? Yoksa bu cevabı bir kenara koyup tekrar mı düşündünüz?

Eğer soruyu bilemediyseniz hayatta yalnız olmadığınızı, hatta çoğunlukta olduğunuzu bilmek belki sizi bir miktar rahatlatır. Bu soruyu Harvard, Yale gibi Amerika'nın daha ince eleyip sık dokuyarak öğrenci alan üniversitelerinde binlerce öğrenciye sormuşlar. Sonuç yaklaşık %50 doğru cevap. Diğer üniversiteler de işin içine girince de doğru cevap yüzdesi %20'lere kadar geriliyor. 

İşte kitabımın ilk kısmında okuduklarım ve aklımda kalan eğlenceli kısımlar. Arzu ederseniz tekrar dönerim bu kitaba...

Şimdi yarın çıkacağım Şanghay yolculuğuna hazırlanmam lazım; hem fiziksel olarak hem de kafaca... Toplantıda üç sunumumuz var, iki de posterimiz... Korkmuyorum desem yalan ama korkunun ecele faydası yok. Çalışırız yaparız yani...

Umarım oralardan yazmaya vaktim olur. Olmazsa da Twitter'dan kesin birşeyler söylerim. @HandeBir

Sağlıcakla kalın.




5 yorum:

  1. Şanghay süper geçsin süper...Öyle olacağına da eminim ya neyse.
    Ben soruyu bildim, ama aynen kitapta yazdığı gibi ilk önce Sistem 1'im 10 krş dedi. Sonra Sistem2, "çekil kenara. bu kadar basit olsaydı koca kitap yazılır mıydı x+(x+10)=1.10dan hesaplayacaksın. Boşuna mı okuttuk seni bunca yıl?" diye Sistem 1'imi aşağıladı. Ben Kadın beyni'ni de okumuştrum. üzerine aynı yazarın Erkek Beyni'ni de. Velhasıl ilginç bir oluşum şu beyin! Dipsiz kuyu.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. bak sistem 1'im oyun etti, x+1 yerine x+10 yazdırmış bana. heheee

      Sil
  2. (x+1)+x=1.10 bu da benim denklemim oldu..

    YanıtlaSil
  3. Vay vay vay! Size ZGS2 ödülü veriyorum, lütfen kabul buyurunuz efendim. Ne mi? Tabii ki Zehir Gibi Sistem 2!

    Peki şunu da yapın bakalım. İki önermeden sonraki çıkarsama doğru mu yanlış mı?
    1. Bütün güller çiçektir.
    2. Bazı çiçekler erken solar.
    3. Bazı güller erken solar.

    hadi bakalım...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Aytuga sordum direkt "dogru" dedi. Ben ise Soyle cevap verirdim: Butun guller cicek olmasina ragmen butun cicekler gul olmadigi icin, Ciceklerin bazisinin erken solmasi icinde hic bir gul barindirmayabilir. Ama yine de bu "bazi" kumesinde bir kisim gul de bulunabilir. Dolayisiyla dogrudur ya da yanlistir diyemeyiz. Demek icin bazi kabuller koymamiz gerekir. Zaten dogru nedir ki?
      Yasasin PGLD (politikaci gibi lafi dolandirma)

      Sil